Fiziksel tehlikeleri tespit etmek, barikatlamak ve kontrol altına almak nispeten daha net bir süreçtir. Peki ya ölçülmesi zor, sınırları bulanık, ancak verimliliği, performansı ve en önemlisi çalışanın ruh sağlığını derinden etkileyen riskler? İşte psikososyal riskler, modern iş yaşamının en kritik ve “görünmeyen” tehditlerinden biridir. İSG uzmanı olarak artık sadece baret ve emniyet kemeri kontrolü yapmıyoruz; organizasyonel iklimi, duygusal yükü ve zihinsel sağlamlığı da gözlemliyoruz.
Psikososyal Risk Nedir ve Neden Bu Kadar Önemli?
İşin tasarımından, organizasyonundan ve yönetim tarzından kaynaklanan, çalışanın psikolojik ve fiziksel sağlığına zarar verebilecek her türlü faktördür. İş stresi, tükenmişlik, mobbing, belirsiz rol tanımları, aşırı iş yükü, düşük özerklik ve iş-yaşam dengesizliği başlıca örneklerdir. Bu riskler, depresyondan kalp-damar hastalıklarına kadar uzanan sonuçlar doğurabilir, iş kazası oranlarını artırabilir ve yetenekli çalışan kaybına yol açabilir.
İSG Uzmanı Olarak Pratik Yaklaşım Adımları:
- Tanıma ve Meşrulaştırma: İşveren ve yöneticilere, psikososyal risklerin gerçek, ölçülebilir ve yasal bir sorumluluk olduğunu anlatın. 6331 Sayılı İSG Kanunu’nun “işverenin genel yükümlülüğü” maddesini ve “risk değerlendirmesi” zorunluluğunu hatırlatın. Psikososyal riskler de birer iş sağlığı ve güvenliği riskidir.
- Ölçme ve Değerlendirme (Kalitatif & Kantitatif):
- Anketler: Geçerli ve güvenilir psikososyal risk değerlendirme anketleri (örneğin, Copenhagen Psikososyal Anketi-COPSOQ adaptasyonu) uygulayın.
- Odak Grup Görüşmeleri: Güvenli bir ortamda, çalışanlarla derinlemesine görüşmeler yapın.
- Gözlem: İş yeri dinamiğini, iletişim biçimlerini, fazla mesai sıklığını gözlemleyin.
- İş Analizi: İş tanımlarını, görev dağılımlarını ve yetki sorumluluk matrislerini inceleyin.
- Kontrol ve İyileştirme Stratejileri:
- Kaynağında Kontrol (En Etkilisi): İşi yeniden tasarlamak. İş yükünü dengelemek, rol netliği sağlamak, karar verme süreçlerine çalışanı dahil etmek.
- Kişiye Yönelik Kontroller: Stres yönetimi eğitimleri, psikolojik danışmanlık hizmetleri (EAP), zaman yönetimi eğitimleri. Bunlar riski ortadan kaldırmaz, ancak çalışanın baş etme becerilerini güçlendirir.
- Örgütsel Düzenlemeler: Açık iletişim kültürü oluşturmak, performans geri bildirim sistemlerini düzenlemek, takdir ve ödül mekanizmalarını güçlendirmek.
- Takip ve Gözden Geçirme: Psikososyal risk yönetimi bir kerelik bir proje değildir. Anketleri düzenli aralıklarla tekrarlayın, iyileştirme planlarının etkinliğini ölçün.
Görünmeyen riskleri görünür kılmak, modern İSG uzmanının en önemli sorumluluklarından biridir. Psikososyal riskleri yönetmek, sadece yasal bir gereklilik değil, aynı zamanda sürdürülebilir bir işletme ve sağlıklı bir çalışan topluluğu için yapılan en değerli yatırımdır. Adım adım, veriye dayalı ve sistematik bir yaklaşımla bu “görünmez tehlikelere” karşı şirketinizin en güçlü kalkanı olabilirsiniz.
