Güvenlik prosedürlerini duvarlara asmak kolaydır. Zor olan, o prosedürleri çalışanların zihnine ve gönlüne yerleştirmektir. Başarılı bir iş güvenliği kültürünün özünde, çalışanların “yönetim istediği için” değil, “kendileri ve arkadaşları için” güvenli davranmayı içselleştirmesi yatar. Peki, İSG uzmanı olarak bu içselleştirmeyi nasıl sağlarız? Cevap: Onları sürecin merkezine koyarak.
1. Dinleyin, Sadece Anlatmayın: Güvenlik İletişimini Çift Yönlü Yapın
- Yapmayın: Tek taraflı, didaktik eğitimler ve emir yağdıran talimatlar.
- Yapın: Düzenli, samimi ve yargılamayan güvenlik sohbetleri (safety dialogues) düzenleyin. “Bu işi yaparken seni endişelendiren ne var?”, “Bu prosedür pratikte işliyor mu?” gibi açık uçlu sorular sorun. Sahada gezinin (Gemba walk), gerçek sorunları birinci elden dinleyin. Dinlendiklerini hisseden çalışan, sahiplenmeye başlar.
2. Yetkilendirin ve Karar Süreçlerine Dahil Edin
- Mekanizmalar Kurun: Aktif çalışan İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları oluşturun. Bu kurullar süs değil, gerçek karar organları olmalıdır. Risk değerlendirme ekiplerine operasyondan çalışanları dahil edin. Onlar işin pratiğini en iyi bilenlerdir.
- Gözlem Programları (Peer Observation): Çalışanları, birbirlerinin güvenli çalışma uygulamalarını gözlemlemek ve yapıcı geri bildirim vermek üzere eğitin. Bu, güveni artırır ve kural ihlallerini “polislik” olmaktan çıkarır.
3. Pozitif Güçlendirme ve Anlamlı Takdir Kullanın
- Ceza Odaklı Olmayın: Sürekli “yapma” demek direnç yaratır. Bunun yerine, güvenli davranışı yakalayın ve takdir edin.
- Takdir Sistemleri: “Güvenli Davranış Kartı”, “Takım Güvenlik Ödülü” gibi sistemler kurun. Ödül para olmak zorunda değil; takdir belgesi, sorumluluk artışı veya basit bir “ayrıcalık” olabilir. Önemli olan, çabanın görüldüğünü hissettirmektir.
4. Şeffaflık ve Geri Bildirim Döngüsünü Kapatın
- Çalışanların bildirdiği risk, öneri veya ramak kala olaylarını asla görmezden gelmeyin. Her bildirimi takip edin ve sonucunu mutlaka geri bildirin. “Önerini inceledik, şu sebepten uygulanabilir değil” bile olsa, bir cevap verin. Geri bildirimsizlik, “boş ver” kültürünü besler. Tüm bildirimleri ve alınan aksiyonları şeffaf bir şekilde (örneğin bir pano veya bültenle) paylaşın.
5. Liderleri Rol Model Olarak Eğitin ve Konumlandırın
- Güvenlik kültürü yukarıdan aşağıya şekillenir. Üst yönetim ve saha amirleri, güvenliği her işin önüne koyduklarını eylemleriyle göstermelidir. Vakit darlığında “bir kereden bir şey olmaz” diyen değil, “güvenli yap, ben sorumluluğu alırım” diyen yöneticiler yetiştirin. İSG uzmanı olarak, yöneticilere bu konuda koçluk yapın.
Dahil Etmek, Sahiplendirmektir
İş güvenliği kültürü, tek başına İSG uzmanının omuzlarında yükselemez. Bu bir takım inşası projesidir. Çalışanları dinleyerek, yetkilendirerek, takdir ederek ve şeffaf olarak bu takımın değerli bir üyesi haline getirebilirsiniz. Unutmayın: En iyi risk kontrolü, işini güvenli yapmayı istemek isteyen bir çalışandır. Sizin göreviniz, o istek tohumunu ekmek ve büyütmektir.
